Behoud van het voormalige verenigingsgebouw het Lokaal, dorpsplein Austerlitz

Het verenigingslokaal aan het Dorpsplein behoort tot het erfgoud in Austerlitz. De maatschappelijke culturele betekenis van het verenigingslokaal is groot. Bovendien is het gebouw een geschenk van de familie De beaufort aan het dorp in een zware periode. Tot de opening van het nieuwe dorpshuis ’t Trefpunt, wordt het gebouw nog gebruikt zoals het is bedoeld; van en voor het dorp. Deze waarde mag niet verloren gaan; nieuwe samenwerking met alle partijen in het dorp is noodzakelijk.

Het Lokaal begon met het alcoholprobleem, heden ten dagen is het tegen gaan van drankgebruik weer actueel. Een eeuw geleden ging het vooral om armoede en de blauwe knoop, nu gaat het om de gezondheid van de welgestelden.

Het verenigingslokaal aan het Dorpsplein in Austerlitz staat wel niet op de gemeentelijke monumentenlijst, maar is volgens de Stichting Lokaal Austerlitz één van de gebouwen die juist tot onroerend erfgoed van Austerlitz gerekend moet worden. Misschien voldoet het wel niet aan de architectonische criteria die de gemeente Zeist hanteert voor gemeentelijke monumenten, maar daar blinken de wel benoemde gemeentelijke monumenten in Austerlitz ook niet in uit. Het gaat de stichting vooral om de markante geschiedenis die het gebouw met zich meedraagt. De werkgroep het Nieuwe Lokaal onderzoekt een nieuwe invulling van het markante gebouw. Uitgangspunt is een sociaal culturele functie, een stichting of voorziening aanvullend op de andere functies rond het plein. De sleutel hiertoe is samenwerking.

Het verenigingsgebouw aan de Oude Postweg 137 werd in 1888 door Joachim F. de Beaufort aan de bevolking van Austerlitz geschonken. In de statuten van de ‘Vereeniging ter Bevordering van Zondagsheiliging door Bestrijding van Drankgebruik’, welke is opgericht op 14 augustus 1887 is te lezen hoe het drankgebruik bestreden moet worden. Het komt erop neer dat jongens vanaf 15 jaar zich konden aansluiten bij de kerkelijke gemeenschap van het Lokaal. Als lid moet je het laten om sterke drank te gebruiken op zon- en feestdagen in de herberg of buiten. Het in 1931 opgestelde regelement voor het gebruik van het Lokaal gaat ook uit van bestrijding van drankgebruik. De vereniging had aanvankelijk een protestants-christelijk karakter, maar kreeg op het einde van de 19e eeuw een meer sociaaldemocratische inslag (socialisme).

Het is niet iedereen bekend; maar in de 19e eeuw was er heel veel armoede in het dorp onder andere door de nasleep van het vertrek van het Frans-Bataafse kamp. Het kampement werd in de winter van 1804-1805 opgebroken. Wat achterbleef waren enkele marketenters, veel zieken, weinig tot geen kaarslicht en kachels en bovendien grote schulden van inkwartiering. In een brief van pachter Jan Mulder aan de Gedeputeerden van Utrecht werd het gebruik van jenever aangehaald. Er ontstond een smokkelhandel van sterke drank voor een grote regio. In het boek van Rutger Loenen ‘De Pyramide van Austerlitz’ leest u alles over deze ontstaansgeschiedenis van ons dorp Austerlitz.

Met de vereniging tegen het drankgebruik ontstond ook ruimte voor andere verenigingen. Het Lokaal heeft voor de bewoners van Austerlitz een grote rol gespeeld voor het verenigingsleven, bruiloften, partijen en gezondheidzorg. Een bekende vereniging is fanfarecorps Erica, opgericht in 1906. In 1939 was is het gebouw vergroot en in 1950 nog voorzien van een vergaderlokaal. Op 15 december 1973 werden de activiteiten van het Lokaal verplaatst naar het nieuwe Dorpshuis aan de Schooldwarsweg. Het dorpshuis waar eind 2020 een geheel vernieuwd dorpshuis wordt geopend. Met elkaar zullen er tot 1973 ongeveer 20 verenigingen gebruik hebben gemaakt van het verenigingslokaal. De gemeente Zeist is tijdelijk eigenaar geweest tot 27 januari 1975 waarna het in bezit kwam van de Rooms Katholieke kerk.

De maatschappelijke culturele betekenis van het verenigingslokaal is groot. Bovendien is het gebouw een geschenk van de familie De beaufort aan het dorp in een zware periode. Het Lokaal verdient daarom de behandeling dat bij deze geschiedenis en geschenk hoort.  Daarnaast rust op het gebouw een, bij (ver)koopacte vastgelegde, bijzondere verplichting over het voortgezet maatschappelijk gebruik. De Stichting Lokaal Austerlitz is dan ook van mening dat het verenigingsgebouw voor Austerlitz moet worden behouden en tot gemeentelijk monument moet worden verklaard. Dit gebouw heeft in Austerlitz de start gegeven voor het culturele leven, voor de maatschappelijke opbloei, voor de gezondheidzorg, voor het oprichten van verenigingen en het bieden van ontspanning.

Help deze historische waarde in Austelitz te behouden. En help mee met het vinden van een passende nieuwe invulling. 

 

[i] Bron: familiearchief De Beaufort

Lat: 52.0789304232667
Long: 5.31408006290958

Cookie settings